คําคม ล้านนา กําบ่ะเก่า

คําคม ล้านนา กําบ่ะเก่า

รวมคำคม คำบ่ะเก่า สุภาษิตล้านนา เป็นคำสอนใจจากผู้เฒ่าผู้แก่ ภูมิปัญญาล้านนา โบราณที่นับวันเริ่มหายไป เราจึงรวบรวมจากเว็บต่างๆ ให้คงอยู่ต่อไป เครดิต เจ้าของเว็บต่างๆ

กำบ่าเก่า แม่อุ้ยศรีแก้ว ศรีรินทร์-ค่าวฮ่ำล้านนา

สุภาษิตล้านนา

 

แก่นต๋าตั๋วขวักออก  เอาแก๋นบ่ากอกเข้ายัด
หมายความว่า  ของตัวดีๆ เอาออกทิ้งกลับเอาของที่เลวกว่ามาใส่แทน เป็นคำเปรียบเปรยของคนที่เห็นของผู้อื่นดีกว่าของตนเอง เช่นนัยน์ตาของตนอยู่ดีๆ กลับควักทิ้งแล้วเอาเม็ดมะกอกมาใส่แทนลูกตา

 

กำบ่ดี บ่ดีแป๋งใส่ กำบ่ใหญ่ บ่ดีแป๋งเอา หมาสามตั๋วก็วายข้าว เฒ่าสามย่าก็วายครัว  จุ๋มปลวกอยู่ยังนาว่าแสงข้าว  เฒ่าอยู่ยังเฮือนว่าแสงเฮือน
หมายความว่า  คำพูดเพียงเล็กน้อยเอาขยายให้ใหญ่โตทำให้ผู้อื่น  ได้รับความเสียหาย สุนัขสามตัวเลี้ยงเอาไว้ก็เปลืองข้าว  ผู้ชายมีเมียสามคนทำให้เสียสมบัติเพราะจะต้องแบ่งปันให้เมียทุกๆคนจอมปลวกที่อยู่ในนาข้าวก็ถือว่าเป็นมงคล คนแก่ๆ อยู่กับบ้านสั่งสอนลูกหลานให้ประพฤติดีก็เรียกว่าเป็นศรีเรือน

กำฟู่ของนักปราชญ์เหมือนดาบสองคม กำฟู่ของคนง่าวงมเหมือนลมปั๊ดยอดไม้
หมายความว่า  คำพูดของผู้มีความรู้นั้นเปรียบเหมือนดาบสองคม เพราะรู้หลักการพูดสามารถโน้มน้าวจิตใจได้ง่าย ไม่เหมือนคำพูดคนโง่ ที่พูดอะไรออกมาก็ไม่มีสาระอะไร เปรียบเหมือนลมพัดผ่านยอดไม้เฉยๆ ไม่มีความหมายอะไร
กล๋องบ่ตี๋ เสียงดักจะกว๊าย เอามือขึ้นป๊าย เสียงดังเนืองนัน
หมายความว่า  กลองที่เก็บไว้เฉยๆก็ไม่มีเสียง  แต่ถ้าหากว่าเอามือขึ้นป้ายก็จะส่งเสียงดังกระหึ่มเปรียบเหมือนคนที่มีความรู้  แต่เมื่อไม่ได้นำความรู้นั้นไปใช้เป็นประโยชน์ ก็ย่อมจะไม่มีค่าอันใด  แต่เมื่อนำความรู้นั้นออกมาใช้งานที่ตรงกับความรู้ก็จะก่อให้เกิดประโยชน์มากมาย

กำบ่ควรจ๋า ป๊อยมาฟู่ต้าน เป๋นดีรำคาญแต้ตั๊ก ขอวานดักเหีย หื้อเย็นเงียบพักปอมีหว่างอั้น ใจ๋ดี
หมายความว่า คำที่ไม่ควรพูดก็นำมาพูด มันช่างน่ารำคาญเหลือเกิน หยุดเงียบก่อนให้อารมณ์ดีเสียก่อนแล้วค่อยมาพูดกันใหม่

กำติเตี๋ยนสำเนียงจ๋มส้าม ย่อมจะมีมากู้ทิศ
หมายความว่า  คำติเตียนนินทานั้น ย่อมจะมีมาทั่วทุกสารทิศ

ก๋ำขี้ดีกว่าก๋ำตด
หมายความว่า  โอกาสที่จะมาถึงนั้น แม้ว่าจะได้เล็กๆ น้อยๆ ก้ต้องคว้าเอาไว้ก่อน อย่าไปมัวรอของที่คิดว่าจะมีค่ามากกว่าทีหลัง เข้าทำนองสิบเบี้ยใกล้มือต้องรีบถือเอาไว้ก่อน

กิ๋นได้เอาไว้ในไห กิ๋นบ่ได้เอาไว้ในใจ๋
หมายความว่า  ของที่รับประทานได้เอาเก็บไว้ในไห ของที่รับประทานไม่ได้เอาเก็บไว้ในใจ หมายความว่าของที่ควรจะเป็นอาหารนั้นควรเก็บเอาไว้ในไห คือเก็บเอาไว้รับประทาน ส่วนของที่รับประทานไม่ได้ ซึ่งเป้นคำพูดยกย่อง ติฉินนินทานั้น ควรจะเก็บเอาไว้ในใจ

กิ๋นตานหยาดน้ำ ทำบุญหลวงหลาย จักได้สบาย เกิดสุขปายหน้
หมายความว่า  ทำบุญไว้มากๆ ย่อมจะได้รับผลบุญตอบสนองในภาวะชาติหน้า
เก้าเหลี้ยมสิบเหลี้ยม บ่เต้าเหลี้ยมใบคา เก้าหนาสิบหนา บ่เต้าหนาความฮู้
หมายความว่า  เก้าแหลมสิบแหลมยังไม่แหลมเท่ายอดหญ้าคา เก้าหนาสิบหนาไม่เท่ากับหนาความรู้

กำจ่มกำด่านั้นเป๋น กำดี ถ้าฟังบ่ถี่มันตึงบ่ม่วนหู
หมายความว่า  คำสั่งสอนของคนแก่นั้นย่อมจะเป็นคำดี ถ้าหากฟังแล้วไม่ไตร่ตรองก็ย่อมจะไม่ชอบถ้าหากว่าไตร่ตรองแล้วก็จะรู้ว่านั่นคือคำสั่งสอนที่แนะนำให้ประพฤติดี

ข้าวลีบมันตึงบ่งอก
หมายความว่า  เมล็ดข้าวลีบนั้นย่อมจะไม่มีทางที่จะงอกขึ้เป็นกล้าขึ้นมาได้ เช่นเดียวกับคนที่ไม่มีความรู้และวิชาการย่อมจะหาความเจริญได้ยาก

ข้ามน้ำหลายต้า หม่าข้าวหลายเมือง
หมายความว่า รู้จักคนทั่วๆไป เคยพึ่งพาอาศัยต่อกัน ครั้นเราไปตกอยู่ในบ้านเมืองนั้นๆ ก็ยังจะได้อาศัยเป็นที่พึ่งในยามที่พลัดบ้านหลงเมืองไปก็ได้

ของหล้างได้ แหนมว่าอยู่ปล๋ายไม้ ก็หยัวะหยวาดลงใส่ ของบ่หล้างได้ แหนมว่าเอาใส่ถงสะปายแง้น ก็หลัวะหลูดลงจากบ่า
หมายความว่า  ของที่จักได้เป็นเจ้าของนั้นแม้ว่าจะอยู่สูงบนยอดไม้ ก็ยังตกลงมาหา และของที่ไม่ได้เป็นเจ้าของนั้น แม้ว่าจะเอาใส่ถุงสะพายบ่าไว้ ก็ยังหลุดตกเสียหายไปได้

กบใกล้ปากงู หนูใกล้บอกไม้ จิ๊นเน่าใกล้ดังแมวหมายความว่า กบอยุ่ใกล้งู หนูอยู่ใกล้กระบอกไม้ไผ่ เนื้อเน่าอยู่ใกล้จมูกแมว เป็นของที่อยู่ใกล้กันไม่ได้ความหมายคล้ายๆกับภาษิตของภาคกลางที่ว่า น้ำตาลใกล้มด

กลั๋วล้ำจ้างต๋าย อายล้ำจ้างต้าวหมายความว่า กลัวมากเกินไปก็จะพาลตายเอาง่ายๆหรือเกิดความอายมากๆก็จะทำให้สะดุดล้มลงเป้นคำสั่งสอนสำหรับคนที่ไม่มีความกล้าหรือคนที่ขลาดกลัวไม่มีการตัดสินใจที่แน่นอน

กันใคร่เย็นหื้ออาบน้ำวังหิน กันอยากใคร่หื้อมีทรัพย์สินหื้อหมั่นก๊า  กันอยากใคร่ขึ้นสวรรค์จั๊นฟ้าหื้อหมั่นกิ๋นหมั่นตานหมายความว่า อยากจะเย้นให้อาบน้ำวังหิน อยากมีทรัพย์สินให้หมั่นค้าขาย หากว่าอยากจะขึ้นสวรรค์ให้สร้างบุญกุศล

ก้มหน้าหื้อผ่อดินเมือง จักรุ่งเรืองไปวันตางหน้าหมายความว่า ให้ก้มหน้าดูผืนดิน เพราะวันหน้าอาจจะได้รับความเจริญรุ่งเรือง หมายความว่าให้มีความเจียมตน ขยันขันแข็งประกอบสัมมาชีพเพราะวันข้างหน้าอาจจะร่ำรวยขึ้นมา

กันมีเงินคำหื้อหมั่นกึ๊ดสร้าง กันอยากจะใคร่ฮื้อเปิ้นอวดอ้าง หื้อหมั่นกิ๋นหมั่นตานหมายความว่า เมื่อมีเงินทองให้คิดก่อร่างสร้างตัว ถ้าอยากจะให้คนกล่าวขานถึงชื่อเสียง ก็ให้หมั่นทำบุญ

กันน้ำบ่หนา ปู๋ปลาบ่ข้อน กิ๋นแกงบอน มันจ้างคันนอกลิ้น
หมายความว่า หากว่าน้ำไม่มีปูปลาก็ไม่มาอาศัย เปรียบเหมือนคนที่ไม่มีเงินย่อมจะหาบริวารพวกพ้องไม่ได้ รับประทานแกงบอนมันย่อมรู้สึกคันนอกลิ้น เป็นคำตำหนิคนที่ชอบพูดนินทาคนอื่น เป็นคนปากบอนชอบเอาเรื่องคนอื่นมาพูด

ก้นหม้อบ่ฮ้อน บ่เป๋นแต่ไห มันเป๋นแต่ไฟ บ่ใจ้กับหม้อ
หมายความว่า หม้อที่เอามาตั้งบนเตาไฟไม่ร้อน ไม่ใช่เป็นเพราะหม้อหากแต่เป็นเพราะไฟไม่แรงเหมือนกับคนที่ทำความผิดเพราะรู้เท่าไม่ถึงการณ์ จะไปโทษคนที่ทำผิดไม่ได้ จะต้องหาสาเหตุของการที่ทำผิดเสียก่อนว่า สาเหตุนั้นมาจากอะไร

กันว่าจะมัด บ่ต้องมัดด้วยป๋อ กำปากกำคอมัดกั๋นก่อได้
หมายความว่า หากว่าจะมัดไม่ต้องมัดด้วยเชือก คำพูดนั่นแหละเอามัดจิตใจกัน

เกิดเป๋นมนุษย์ สัตว์โลกโลก๋า หากว่าจ๊ะรา โฮยแฮงแก่เฒ่า เป๋นธรรมดาบ่ว่าข้าเจ้าเหมือนกั๋นสัตว์คน ใหญ่น้อย
หมายความว่า สรรพสัตว์ที่เกิดมาในโลกนี้ย่อมจะมีความชราแก่เฒ่าเป็นธรรมดา ไม่ว่าจะเป็นข้าทาสเจ้าขุนมูลนายและสัตว์ใหญ่น้อยโดยทั่วไป ก็ย่อมจะหนีความชราไปไม่พ้น
กิ๋นง่ายจ่ายอ่วย มักเป๋นคนตุ๊กข์ กิ๋นจิ๊กิ๋นจำ หมั่นฮิมหมั่นฮอม มักจะเป๋นคนมี
หมายความว่า ใช้จ่ายสุรุ่ยสุร่ายไม่รู้จักประหยัด มักจะอับจนกลายเป็นคนยากเข็ญ ใช้จ่ายอย่างประหยัด รู้จักมัธยัสถ์เก็บออม ก็จะได้รับความสุขสบายเมื่อภายหลัง

……กำบ่าเก่า…..

*เมื่อจะกิ่วขอหื้อกิ่วคองู เมื่อจะอู้ขอหื้ออู้คอจ๊าง
*สอนเปิ้นไต่ขัว ตั๋วกลั๋วตกน้ำ
*กิ๋นส้มบ่ดีฮาน กิ๋นหวานบ่ดีป้ำ
*หันเปิ้นมีจะไปใคร่ได้ หันเปิ้นขี้ไร้จะไปดูแควน
*กำกึ้ดดีขายสลีนอนสาด
*คนฉลาดอย่าปะหมาดคนง่าว
*คนเฮาใหญ่แล้วบ่ต้องมาสอน จิ้งหีด แมงจอน ไผสอนมันเต้น
*กว๋างฟานมันตึงบ่ต๋ายเหล่าใหม่ มันตึงมาต๋ายเหล่าเก่า
*ของกิ๋นลำอยู่ตี้คนมัก ของฮักอยู่ตี้คนเปิงใจ๋
*ครั่งใกล้ไฟ ไขใกล้แดด
*ได้ผ้าต๊วบใกล้แจ้ง
*ฝนจะตกจะไปเจื้อใจ๋ดาว มีลูกสาวจะไปเจื้อใจ๋มัน
*เยียะไฮ่ไกล๋ต๋า เยียะนาไกล๋บ้าน
*อย่าอวดสูงกว่าป้อแม่ อย่าอวดแก่กว่าอาจารย์
*กิ๋นหื้อปอต๊อง หย้องหื้อปอตั๋ว
*เก็บผักหื้อเก็บตึงเครือ เก็บบ่าเขือหื้อเอาตึงขวั้น
*บ่าลืมของเก่า บ่าเมาของใหม่
*ใหญ่เพราะกิ๋นเข้า เฒ่าเพราะเกิดเมิน(เฒ่าเพราะปี๋เดือนวัน)
*เกิดตะวา มืนต๋าตะเจ๊า จะไปฟั่งแก่เฒ่ากั๋นเลย
*อย่าฮู้ก่อนหมอ อย่าซอก่อนปี่
*ของกิ๋นแมวจะไปเอาไว้ใกล้ฝา ของกิ๋นหมาจะเอาไปไว้ต่ำ
*กันเข้าวัดหื้ออู้คำปราชญ์ กันเข้ากาดหื้อเป็นพ่อค้า
*ผ่อชายมีผญา หื้อผ่อเมื่อยามกินเหล้า
*เป็นสาว เปิ้นช่างว่าฮ้าย เป็นแม่ฮ้างแม่ม่ายเปิ้นช่างดูแคลน

*ก้นหม้อบ่ฮ้อน บ่เป๋นแต่ไห มันเป๋นแต่ไฟ บ่ใจ้ก้นหม้อ
*ไก่เกยจน คนเกยฟ้อน
*สิบตอกมัดบ่แน่นเต้าหวาย อู้กั๋นบ่ดายบ่เต้ากิ๋นเหล้า
*ปากว่าแล้วก่อแล้วตึงใจ๋ ปากว่าจะไดใจ๋ว่าจะอั้น
*ปากว่าแต๊น้ำใจ๋บ่ต๋าม อู้เอางามน้ำใสซ่วยหน้า
*จังไผจะไปฮื้อเปิ้นฮู้ เจ้าชู้จะไปฮื้อเปิ้นหัน
*นาดีเปิ้นบ่ละเป๋นฮ้าง
*นุ่งเสื้อลายหมาเห่า ค้นกำเก่าจ้างผิดกั๋น
*หลัวหลวง เติ้กก้อนเส้า ผัวเฒ่าเติ้กตี้นอน
*เว้นหมาหื้อปอศอก เว้นวอกหื้อปอวา
*เก็บผักลวดหักหลัว ตกขัวลวดอาบน้ำ
*แก่นต๋าตั๋วควักออก เอาบ่ากอกเข้ายัด
*แก้วแหง แสงแตก สะแหรกปุด สุดขาด สาดหิ้น ของเหล่านี้ ใจ๊ก๋บ่ได้
*กำปากว่าแต้ ใจ๋แผ่ไปหลาย ปากว่าบ่ดาย ใจ้ก๋ารบ่ได้
*กันว่าจะมัด บ่ต้องมัดด้วยป๋อ กำปากกำคอมัดกั๋นก็ได้
*กันว่าจะมัด บ่ต้องมัดด้วยหวาย อู้กั๋นบ่ดายบ่เต้ากิ๋นเล้ว
*ไก่เจ้าเล้า เป๋นใจ๋เห็น
*กำจ่มกำด่านั้นเป๋นกำดี ถ้าฟังบ่ถี่มันตึงบ่ม่วนหู
*กำขอแปงเหลือกำซื้อ กำลือแปงเหลือกำอู้
*ข้าเก่าเต่าฮ้าย เสือควายมีเขา จั๊กเข็บแมงเวา เลี้ยงไว้บ่ได้
*ข้ามขัวบ่ป้น บ่ดีฟั่งห่มก้นแยงเงา
*ข้าวลีบงวงตั้ง ข้าวเต้งงวงก๊อม
*ของกิ๋นบ่มักบ่จ้างขับจ๋ำ ของกิ๋นบ่ลำบ่จ้างก๋ำป้อน
*ขี้แห้งจับต๋าหมา
*ดาวเดือนอยู่ฟ้า ยังมีราหู ปลาเหยี่ยนอยู่ฮู ยังต๋ายถูกส้อม
*ปี้จายกับน้องเมีย เหมือนต๋าเพี้ยกับแมงพิ้ง
*ไปบ่มีไผดา มาบ่มีไผต้อน
*ถ่านไฟเก่า ขี้เต้ามันยัง
*ได้กิ๋นแก๋งปล๋า มาละแก๋งจิ๊น มาละ*บหิ้งหมองดาย
*หมาบ่เห่าบ่ดีเปี๋ยไม้ ละอ่อนบ่ให้บ่ดีปั๋นเข้าหนม
*หมาบ่เห่าจะไปหลอก คนหัววอกจะไปคบมัน
*อยู่ดงป่าไม้ จะไปต้าเสือ อยู่ยังแปเฮือ จะไปต้าเงือก
*เสียมบ่คมหื้อใส่ด้ามหนัก ๆ กำฮู้บ่นักหื้อหมั่นฮ่ำหมั่นเฮียน
*หนุ่มเอาเก๊า เฒ่าเอาปล๋าย
*หันสาวก่ใครหยอก หันดอกก่ใคร่ดม
*หล็วกคนเดียว บ่เต้าง่าวตึงหมู่
*ตอกสั้น ฮื่อมัดตี้กิ่ว สิ่วสั้นฮื่อสิ่วไม้บาง
*มีนึ่งแล้วจะแอมแถมสอง ขี่เฮือน้ำนองซ้อนสองจั้งล่ม
*ใจ๋บ่ แข็ง บ่ ได้ขี่จ๊างงา ใจ๋บ่ กล้า บ่ ได้เป๋นป้อเลี้ยง
*คนเฒ่าปากหวาน ลูกหลานฮัก คนเฒ่าปากนัก ลูกหลานจัง
*ตั๋วเป๋นผะญาต ต้องล่นหาหมอ ตั๋วเป๋นจ้างซอ ต้องง้อหาปี่
*ฟังกำเมีย จั้งเสียปี้เสียน้อง ฟังกำปากกำฟ้อง เสียเปื้อนบ้าน*สิบเถี่ยนพร้า บ่ เต้าห้าคมขวาน
*หลานสิบคน บ่ เต้าลูกเต้า
*คนจะดี มันตึงดีแต่ผ้าอ้อมป้อก คนจะวอก ผมหงอกก่ ตึงบ่าดี
*ต๋าหันดาย เหมือนควายหันหญ้า ผัดไปมาแวดฮั้ว
*ยามฮัก ส้มจักว่าหวาน ใจ๋บ่ เจยบาน น้ำต๋าลว่าส้ม

*ไม้ก๊ด ใจ๊แป๋งขอ เหล็กงอ ใจ๊แป๋งเคียว คนก๊ดอย่างเดียวแป๋งหยังบ่ได้
*ไค่ขี้ล่นหาขอน ไค่นอนล่นหาสาด
*ข้าวบ่ได้ตาก ต๋ำปึก คนหลึกมันตึงสอนยาก
*จิกปิกไหนก่อป้อ จ้อหว้อไหนก่อ ขวัก

“คำบ่าเก่าล้านนา”

หางหมาลอดรั้ว ถุดถู้ถุดถุน คนเนรคุณ ร้ายหลังดีหน้า
(คนเนรคุณมักหน้าไหว้หลังหลอก เหมือนหมา ที่ลอดรั้วต้องหรุบหางเสมอ)
หน้าซื่อเหมือนหมาขี่รถ หน้าชดเหมือนหมาขี่ล้อ
(–คางคกขึ้นวอ)
มดง่ามมักมันหมู สัตรูมักกล่าวโทษ โปรดฅนทุกข์ช่างลืมคุณ
(คนจนมักลืมคุณของคนอื่น)
เว้นงัวเว้นฅวายเว้นหื้อพอสอก เว้นวอกหื้อเว้นพอวา เว้นฅนพาลาหื้อพอแสนโยชน์
(ผิดใจกันก็อย่าได้ผูกเวรพยาบาท)

น้ำมันบ่เตมต้น มันทึงดัง
(คนโทที่น้ำไม่เต็มนั้น เมื่อเขย่าจะมีเสียงดัง, คนรู้ไม่พูด คนพูดไม่รู้)
ไม้ต้นเดียวบ่เปนกอ ปอต้นเดียวบ่เปนเหล่า
(มีปอต้นเดียวจะเป็นป่าไปไม่ได้) (ควรสามัคคีกัน)
ใคร่เปนเจ้าหื้อหมั่นเรียนคุณ ใคร่เปนขุนหื้อหมั่นเข้าเฝ้า
(วิชาความรู้)
ใคร่กินเข้าหื้อหมั่นไพโท่งไพนา ใคร่เปนเสฏฐีหื้อหมั่นค้า ใคร่เปนขี้ข้า หื้อหมั่นเหล้นภ้ายหลังหลาย
(เล่นไพ่) ใคร่ตายโหง หื้อหมั่นนอนเมื่อวัน (นอนตอนกลางวัน)
ใคร่เวิยหื้อคลาน ใคร่นานหื้อต่อ
(ไว) (อยากให้ยาวนานก็ให้ต่อ-ไมตรี)
ใคร่นั่งแท่นม่อ ค็หื้ออด
(อยากนั่งแท่นเสวยเมืองโดยง่าย ก็ให้มีความอดทน)

เมื่อรู้ค็พอวาย เมื่ออายค็พอเถ้า เมื่อรู้คำพระเจ้าค็พอเข้าอยู่ในหล้อง
(กว่าจะรู้ก็สาย กว่าจะอายก็แก่ กว่าจะรู้ธรรมของพระพุทธเจ้าก็เมื่อเข้าโลง)

ฅนหมั่นยากไร้ มีฅนสงสาร ขี้คร้านแอวยาน ใผบ่ผ่อหน้า
(ขี้เกียจเอวยาว, หลังยาว ไม่มีคนใส่ใจ)

หนังแห้งบ่เคยพอง
(คนตกยากมานาน พอได้ดีมักจะลืมตัว)

อู้หื้อเพิ่นรัก ยากนักจักหวัง อู้หื้อเพิ่นชัง คำเดียวค็ได้
(พูดให้คนรักนั้นทำได้ยาก พูดให้คนชังทำได้ง่าย)

ค่อยอยู่ไพตามน้ำ ทำไพตามตัว น้ำเพียงใด ดอกบัวเพียงอั้น
(ทำสิ่งใดก็ให้พอควรแก่ฐานะ)ยามเปนดีมีเก้าป้าสิบป้า เสื้อปุดหลังขาดหน้า ป้าฅนเดียวค็หาย
(มั่งมีก็มีญาติ พอผ้าขาดญาติก็หาย)

ลูกใพ้กับแม่ผัว เหมือนดุ้นหลัวกับไม้ก้อม
(ลูกสะใภ้ เหมือนฟืนกับท่อนไม้-กระแทกกันเสมอ)

อย่าไพกินก่อนทาน อย่าไพมานก่อนแต่ง
(อย่ากินก่อนทำบุญ อย่ามีท้องก่อนแต่งงาน)

กินเข้าแล้วนอน ผีปันพอรวันละเจ็ดเทื่อ
(กินข้าวมื้อเย็นแล้วนอน ผีอวยพรวันละเจ็ดครั้ง) เมื่อรู้ค็พอวาย เมื่ออายค็พอเถ้า เมื่อรู้คำพระเจ้าค็พอเข้าอยู่ในหล้อง
(กว่าจะรู้ก็สาย กว่าจะอายก็แก่ กว่าจะรู้ธรรมของพระพุทธเจ้าก็เมื่อเข้าโลง)

ฅนหมั่นยากไร้ มีฅนสงสาร ขี้คร้านแอวยาน ใผบ่ผ่อหน้า
(ขี้เกียจเอวยาว, หลังยาว ไม่มีคนใส่ใจ)

หนังแห้งบ่เคยพอง
(คนตกยากมานาน พอได้ดีมักจะลืมตัว)

อู้หื้อเพิ่นรัก ยากนักจักหวัง อู้หื้อเพิ่นชัง คำเดียวค็ได้
(พูดให้คนรักนั้นทำได้ยาก พูดให้คนชังทำได้ง่าย)

ค่อยอยู่ไพตามน้ำ ทำไพตามตัว น้ำเพียงใด ดอกบัวเพียงอั้น
(ทำสิ่งใดก็ให้พอควรแก่ฐานะ)ยามเปนดีมีเก้าป้าสิบป้า เสื้อปุดหลังขาดหน้า ป้าฅนเดียวค็หาย
(มั่งมีก็มีญาติ พอผ้าขาดญาติก็หาย)

ลูกใพ้กับแม่ผัว เหมือนดุ้นหลัวกับไม้ก้อม
(ลูกสะใภ้ เหมือนฟืนกับท่อนไม้-กระแทกกันเสมอ)

อย่าไพกินก่อนทาน อย่าไพมานก่อนแต่ง
(อย่ากินก่อนทำบุญ อย่ามีท้องก่อนแต่งงาน)

กินเข้าแล้วนอน ผีปันพอรวันละเจ็ดเทื่อ
(กินข้าวมื้อเย็นแล้วนอน ผีอวยพรวันละเจ็ดครั้ง)

กำเมืองบ่ะเก่า คติ กำสอน กำเตือน

….จะกิ๋นแก๋งลำหื้อกิ๋นยามฮ้อน กันว่าจะฟ้อนหื้อฟ้อนยามเมา

….มีคำเต้าหนวดกุ้ง นอนสะดุ้งจ๋นเฮือนไหว

….ตุ้มผ้าลายหมาจ้างเห่า ค้นกำเก่าจ้างผิดกั๋น

….ข้าวลีบมันตึงบ่างอก

….ขะโยมดีย้อนตุ๊หลวง ลูกเต้าดีย้อนป้อแม่

ของกิ๋นบ่มักบ่จ่างขับจ๋ำ ของกิ๋นบ่ลำบ่จ่างก๋ำป้อน ถ้ามันตกถึงใส้ถึงท้อง มันจ่างหนักห่วงค้อนกำลุน

คนเฒ่าเกี้ยวหมาก ยังเปี๋ยปูมาบ่ายปูน (เปี๋ยคือหยิบหรือคว้า) แก๋งปล๋าใส่ตูน ยังลำเหลือใส่ส้ม

และนี่ก็จะมาแนว (ตด)

ตดใส่น้ำเป๋นปู๋เป๋นปลา

ตดใส่หมาหางงอก้องง้อง

ตดใส่ข้อง ข้องก็มีงา

ตดใส่ตา ผ่อได้ก็จาดไกล

ตดใส่ไห ไว้นึ่งกิ๋นข้าว

ตดใส่เหล้า กิ๋นแล้วก็เมาหัว

ตดใส่ขัว แป๋งไว้หื้อคนไต่

ตดใส่ไม้ เอาไว้แป๋งหอแป๋งเฮือน

ตดใส่เดือน เดือนก็เป๋นวันที่

ตดใส่ปี้ เปิ้นซ้ำเกิดก่อนเฮา

ตดวันเสาร์ หยุดราชการ

ตดตะหาร เป๋นรั้วของชาติ

ตดสะอาด ตดเปาปุ้นจิ้น

ตดจำศีล ตุ๊เจ้ากำลังบวช

ตดบ่ได้บวช ก็คือตด ขะโยม

กบใกล้ปากงู หนูใกล้บอกไม้ จิ๊นเน่าใกล้ดังแมว

กลั๋วล้ำจ่างต๋าย อายล้ำจ่างต้าว

กิ๋นข้าวบ่ลำมันจ่างลำเมื่อตอน เมียบ่งามจ่างงามเมื่อนอน

กั้นใคร่เย็นหื้ออาบน้ำวังหิน กั้นอยากใคร่หื้อมีทรัพย์สินหื้อหมั่นก้า กั้นอยากใคร่ขึ้นสวรรค์จั้นฟ้า หื้อหมั่นกิ๋น หมั่นตาน

แก่ย้อนกิ๋นข้าว เฒ่าเพราะปี๋เดือนวัน บ่ได้สำคัญอยู่ตี้อายุ

เกิดตะวา มืนต๋าตะเจ๊า จะไปฟั่งแก่เฒ่ากั๋นเลย

ก้มหน้าหื้อผ่อดินเมือง จักรุ่งเรืองไปวันตางหน้า

กั้นมีเงินคำหื้อหมั่นกึ้ดสร้าง กั้นอยากจะใครหื้อเปิ้นอวดอ้าง หื้อหมั่นกิ๋น หมั่นตาน

กิ๋นหื้อปอคาบ หาบหื้อปอแฮง แป๋งหื้อปอใจ๊ ไข้หื้อปอนอน

กั้นว่าจะมัด บ่ต้องมัดด้วยป๋อ กำปาก กำคอ มัดกั๋นก็ได้

กั้นว่าจะมัด บ่ต้องมัดด้วยหวาย อู้กันบ่ดาย บ่ลำเต่าเหล้า

กิ๋นข้าวกับจิ๊นข้าวยัง กิ๋นข้าวกับหนังข้าวเสี้ยง

เก็บผักหื้อเอาตึงเครือ เก็บมะเขือหื้อเอาตึงขวั้น

ก้นตั้งฟาก ปากตั้งข้าว

ไก่เกยจน คนเกยฟ้อน

ก้อนหินขว้างซัด ตั้ดตี้แข็งขัน จ้างหุมขะนัง สะต๊อนใส่หน้า

ก๋ามะตัณหา ปาหื้อล่วงล้ำ บังเกิดไหม้สันดาน

แก่นต๋าตั๋วควักออก เอาแก่นบะกอกเข้ายัด

กล๋องบ่ตี๋ เสียงจะดังกว๊าย เอามือขึ้นป๊าย เสียงดังเนืองนัน

ตุ๊กข์บ่ได้กิ๋น บ่มีไผ่ต๋ามไฟส่องต๊อง ตุ๊กข์บ่ได้นุ่งได้หย้อง ปี้น้องเปิ้นดูแควน

วิิดีโอที่เกี่ยวข้อง

 

 

 

  • กำ บ่า เก่า การ เลือก คู่ครอง
    คำบ่าเก่าการทำงาน
    กํา บ่ะ เก่า ความ ประพฤติ
    ภาษิต ล้าน นา ตั๋ว เมือง
    กําบ่าเก่า เครือญาติ
    คําเมือง บ่าเก่า
    วิถี ธรรม ใน กำ บ่ะ เก่า
    คุณค่า ของ สำนวน สุภาษิต ล้าน นา

Leave a Reply